PART 2
…hindi ko alam kung paano ko nagawang huminga sa mga sandaling iyon. Ang mga salita ni Lolo Diosdado ay paulit-ulit na umalingawngaw sa aking tainga. Dalawandaan at limampung libong piso buwan-buwan. Isang kwarter-milyon. Kung susumahin sa loob ng mahigit isang taon naming pagsasama ni Jayson, milyun-milyong piso na pala ang dumaan sa kanyang mga kamay. Pera na ipinadala ng aking lolo para sa aking pagkain, para sa aking kalusugan, at para sa gagamitin ko sa aking pagdadalantao.
Humarap ako kay Jayson na noo o ay nakatayo sa tabi ng kama, pilit na umiiwas ng tingin at basang-basa na ang buong mukha sa pawis dahil sa matinding kaba.
“Jayson,” tawag ko sa kanya, ang boses ko ay halos pabulong na lamang dahil sa matinding panghihina ngunit naroroon ang buong bigat ng aking galit. “Totoo ba ang sinasabi ni Lolo? Sumagot ka sa akin, Jayson! Nasaan ang pera na ipinapadala para sa akin buwan-buwan?”
Hindi makasagot si Jayson. Tumingin siya sa kanyang ina na si Nanay Pacita na noo ay unti-unti na ring umuurong pabalik sa may pintuan ng ward upang magtangkang tumakas. Ngunit bago pa man makahakbang si Nanay Pacita, hinarangan na siya ng dalawang malalaking bodyguard ni Lolo Diosdado.
“Huwag kayong aalis dito habang hindi ko pa nakukuha ang lahat ng kasagutan,” malamig at mariing pahayag ni Lolo Diosdado. Lumingon siya sa kanyang pinagkakatiwalaang abogado na si Atty. Ramos na kasunod pala niyang pumasok sa loob ng Charity Ward. “Atty. Ramos, ilabas mo ang lahat ng mga dokumento at records na dala natin.”
Naglabas si Atty. Ramos ng isang makapal na folder mula sa kanyang bag. Tumingin siya kay Jayson at nagsimulang magsalita sa isang pormal ngunit mariing tono na narinig ng lahat ng tao sa loob ng pasilidad.
“Ginoong Jayson, hawak namin ang lahat ng resibo at bank transfer statements mula sa banko ng iyong Lolo Diosdado sa Canada patungo sa iyong personal na account dito sa Pilipinas. Bawat buwan, eksaktong dalawandaan at limampung libong piso ang pumapasok sa iyong account. At ayon sa aming pagsusuri sa tulong ng mga awtoridad, ang perang ito ay agad mong inililipat sa ibang account o kaya naman ay winawídraw sa pamamagitan ng automated teller machine sa loob lamang ng dalawang araw matapos itong pumasok,” paliwanag ni Atty. Ramos.
Nang marinig ko ang mga detalyeng iyon, hindi ko na napigilan ang muling pag-agos ng aking mga luha. Naalala ko ang lahat ng mga gabi na umiiyak ako sa kusina habang kumakain ng kalahating piraso ng sardinas dahil sabi ni Jayson ay kailangan naming magtipid dahil baon daw kami sa utang. Naalala ko ang pagkakataon na nakiusap ako sa kanya na ibili ako ng gatas para sa aking pagbubuntis, ngunit sinigawan niya ako at sinabing luho lamang iyon at wala kaming sapat na pondo.
“Naalala mo ba, Jayson, noong umuulan at sumasakit ang buong katawan ko habang naglalaba ng mga damit ninyo?” tanong ko sa kanya habang humihikbi. “Nakiusap ako sa iyo na kahit isang daang piso lang para sa gamot ko sa sakit ng katawan, pero sabi mo ay wala tayong barya. At ikaw naman, Nanay Pacita, noong halos maiyak ako habang naglilinis ng inyong banyo dahil nahihilo ako sa pagbubuntis, sinabihan mo akong huwag mag-inarte dahil palamunin ako dito. Iyon pala, may milyun-milyong piso kayo na hawak!”
Biglang lumuhod si Jayson sa maruming sahig ng ospital, hinawakan ang aking mga paa, at nagsimulang magmakaawa nang buong-giting.
“Clara, patawarin mo ako, pakiusap!” iyak ni Jayson habang nakatingala sa akin na puno ng luha ang mga mata. “Ginawa ko lang naman iyon dahil natatakot ako sa kinabukasan natin! Inipon ko ang pera! Plano ko namang ibigay sa iyo ang lahat ng iyon kapag lumaki na ang anak natin! Gusto ko lang siguraduhin na may magagamit tayong pondo sa hinaharap para hindi tayo maghirap!”
“Inipon para sa hinaharap?” Isang matatag na sampal ang biglang dumapo sa mukha ni Jayson, hindi mula sa akin, kundi mula sa nanginginig sa galit na kamay ni Lolo Diosdado.
“Huwag mo kaming gawing tanga sa harap ng aking apo!” bulyaw ni Lolo Diosdado habang nakaturo ang kanyang daliri sa mukha ni Jayson. “Inipon mo ang pera pero bakit suot mo ang isang Rolex na relo na nagkakahalaga ng halos isang milyong piso? Inipon mo ang pera pero bakit ang iyong ina ay may suot na mamahaling ginto at may bitbit na bagong modelo ng cellphone?”
Tumingin si Lolo Diosdado kay Nanay Pacita na noo ay nanginginig na rin sa takot. Lumapit ang isa sa mga bodyguard at hinablot ang bag na dala ni Nanay Pacita. Nang buksan ito ni Atty. Ramos, tumambad ang isang bundle ng pera na nagkakahalaga ng dalawandaang libong piso na kalalabas lamang sa banko noong umagang iyon bago sila pumunta sa ospital.
“Ito ba ang sinasabi mong pag-iipon para sa hinaharap ng aking apo?” tanong ni Lolo Diosdado kay Jayson.
Dahil sa matinding takot na makulong at mawala ang lahat ng karangyaan, biglang nagbago ang ihip ng hangin. Itinatwa ni Nanay Pacita ang kanyang sariling anak upang iligtas ang kanyang sariling balat mula sa kapahamakan.
“Don Diosdado, Clara, maawa po kayo sa akin!” sigaw ni Nanay Pacita habang lumuluhod din sa tabi ng kanyang anak at pilit na humahawak sa aking kamay. “Wala po akong alam sa mga nakaraang transaksyon na yan! Si Jayson po ang may hawak ng account! Siya po ang nagbigay sa akin ng mga alahas na ito at ng pera! Sabi niya sa akin ay galing iyon sa bonus niya sa trabaho at sa mga investment niya sa labas! Nagtiwala lang din po ako sa aking anak bilang isang ina! Huwag niyo po akong isama sa usaping ito dahil wala akong kasalanan!”
Nilingon siya ni Jayson nang may matinding galit at gulat. “Nanay! Paano mo nagagawang magsinungaling nang ganyan sa harap nila? Ikaw ang pumipilit sa akin gabi-gabi na bigyan kita ng pera dahil gusto mong makipagsabayan sa mga mayayamang kumare mo sa subdivision! Ikaw ang nagsabi sa akin na huwag bibigyan ng masarap na pagkain si Clara para hindi siya maging mareklamo at manatiling sunod-sunuran sa atin sa bahay! Ikaw ang may ideya ng lahat ng pagtatago na ito!”
“Manahimik ka, Jayson! Huwag mo akong ituro dahil ikaw ang may hawak ng banko at ikaw ang tunay na kumuha ng pera!” sigaw ni Nanay Pacita pabalik sa kanyang anak.
Habang nag-aaway ang mag-ina sa sahig ng Charity Ward, ang lahat ng mga pasyente at mga nurse sa paligid ay nakatingin na sa amin, saksi sa napakalaking kahihiyan ng pamilya ni Jayson. Tiningnan ko sila at nakaramdam ako ng labis na pagkamuhi. Ang mga taong dating nagmamalaki sa akin, ang mga taong nagsabi sa akin na wala akong ambag at palamunin lamang ako sa kanilang tahanan, ay narito ngayon sa aking harapan, nag-aaway na parang mga hayop dahil sa pera na hindi naman kailanman naging sa kanila.
Pumasok ang tatlong opisyal ng pulisya sa loob ng ward, na pinatawag na pala ni Atty. Ramos bago pa man sila pumunta sa pasilidad upang masiguro ang pag-aresto.
“Atty. Ramos, sila ba ang mga subject para sa kasong Qualified Theft at Estafa?” tanong ng isang pulis habang hawak ang mga posas.
“Oo, opisyal. Sila ang mga taong kumuha at nagpakasasa sa perang nakalaan para sa aking kliyente sa loob ng mahigit labindalawang buwan nang walang pahintulot, gamit ang mapanlinlang na pamamaraan at pagsasamantala sa tiwala ng pamilya,” sagot ni Atty. Ramos.
Nang lalapitan na ng mga pulis sina Jayson at Nanay Pacita upang pakuwelyuhan at lagyan ng posas, biglang sumigaw si Jayson at nagpumiglas.
“Sandali lang! Hindi niyo ako pwedeng ipakulong nang ganyan na lamang!” sigaw ni Jayson habang pilit na iniiwas ang kanyang mga kamay sa mga pulis. “Clara, asawa mo ako! May karapatan ako sa mga ari-arian mo dahil mag-asawa tayo! At saka, ang perang iyon ay ibinigay sa akin nang kusa ng lolo mo para sa pamilya natin! Walang qualified theft dito dahil pamilya tayo!”
Ngumiti nang bahagya si Atty. Ramos, isang ngiti na nagpapakita ng ganap na tagumpay sa batas. Tiningnan niya si Jayson na may kasamang pagkaawa sa kawalan nito ng kaalaman sa batas.
“Ginoong Jayson, mukhang nakakalimutan mo na ang pinapirmahan mong dokumento kay Don Diosdado bago siya umalis patungong Canada,” pahayag ni Atty. Ramos habang naglalabas ng isa pang kasulatan mula sa folder na may pirma ni Jayson. “Ang account na ibinigay mo ay nakapailalim sa isang Special Trust Agreement na nagsasaad na ang bawat pisong pumapasok doon ay pagmamay-ari lamang ni Clara at para lamang sa kanyang mga medikal at personal na pangangailangan. Nakasaad din doon na ikaw ay tumatayong tagatanggap lamang ng pondo para ilipat ito sa kanya dahil sa kawalan niya ng online banking access. Ang paggamit mo sa perang ito para sa iyong sariling luho, tulad ng Rolex at mga alahas ng iyong ina, ay isang malinaw na paglabag na pasok sa krimen ng Qualified Theft, na isang non-bailable offense o walang kaukulang piyansa sa ilalim ng ating batas.”
Nang marinig ang salitang walang piyansa, tuluyang nawalan ng lakas si Jayson at napaupo sa sahig habang tulala. Ang kanyang ina naman ay patuloy sa pag-iyak at pagmamakaawa kay Lolo Diosdado, ngunit hindi man lang sila tiningnan ng aking lolo na nanatiling matatag ang mukha.
“Dalhin niyo na sila sa presinto at simulan ang pagsasampa ng kaso,” utos ni Lolo Diosdado sa mga pulis.
Tumingin sa akin si Jayson habang hinihila siya ng mga awtoridad palabas ng silid ng ospital. “Clara! Maawa ka sa akin! Paano ang anak natin? Lalaki siyang walang ama sa tabi niya! Patawarin mo ako, Clara, bigyan mo ako ng isa pang pagkakataon!”
Tiningnan ko ang aking bagong silang na sanggol na mahimbing na natutulog sa aking tabi, walang kamalay-malay sa gulo ng mundo. Pagkatapos ay binalingan ko si Jayson ng isang napakalamig at matatag na tingin.
“Jayson, noong mga araw na nagmamakaawa ako sa iyo para sa maayos na pagkain ng anak natin habang nasa tiyan ko pa siya, nasaan ang awa mo? Noong mga gabi na namamaluktot ako sa gutom habang ikaw ay nagpapakasasa sa steak at pizza sa loob ng kwarto mo, nasaan ang puso mo bilang ama? Mas mabuti pang lumaki ang aking anak na walang ama, kaysa lumaki siya na ang tanging huwaran sa buhay ay isang magnanakaw at mapagsamantalang tao,” pahayag ko sa kanya. “Mula sa araw na ito, tapos na ang lahat sa ating dalawa. Wala ka nang asawa, wala ka nang anak, at wala ka nang babalikang pamilya paglabas mo sa kulungan.”
Isinakay sina Jayson at Nanay Pacita sa sasakyan ng mga pulis habang ang buong ospital ay nagbubunyi sa katarungang natanggap ko pagkatapos ng mahabang panahon ng pagtitiis. Agad akong inilipat ni Lolo Diosdado sa pinakamahal na Presidential Suite sa isang pribadong ospital sa lungsod upang doon ay makapagpahinga at maalagaan nang maayos ng mga pribadong doktor at nurse. Doon ko natanggap ang lahat ng masasarap na pagkain, gatas, at kalinga na ipinagkait sa akin ng pamilya ng asawa ko.
Habang nasa loob ako ng marangyang silid pagkalipas ng dalawang araw, pumasok muli si Atty. Ramos kasama ang aking Lolo Diosdado upang ipaalam ang takbo ng imbestigasyon at ang mga ari-ariang nabawi mula sa pamamahay nina Jayson.
“Don Diosdado, Clara, tapos na po ang paunang audit sa lahat ng ari-arian na naipundar nina Jayson sa loob ng mahigit isang taon gamit ang perang ipinapadala mula sa Canada,” simula ni Atty. Ramos habang naglalapag ng mga bagong dokumento sa aking mesa. “Ang lahat ng mga mamahaling gamit, ang sasakyang binili ni Jayson, ang mga alahas ni Pacita, at maging ang malaking bahay at lupa na binili nila sa isang eksklusibong subdivision kamakailan lang ay opisyal nang kinumpiska ng korte bilang bahagi ng asset recovery para sa danyos na ginawa nila sa pondo ni Clara.”
Nakahinga ako nang maluwag dahil sa wakas ay mababawi ko na ang para sa akin. Akala ko ay tapos na ang kwento at doon na nagtatapos ang hustisya para sa aking paghihirap. Ngunit may isang bagay na hindi ko inaasahan na ibubunyag ni Atty. Ramos noong hapon na iyon—isang katotohanan na hindi ko kailanman naisip at nagdulot sa akin ng mas malaking gulat kaysa sa pagdating ng lolo ko.
Tumingin sa akin si Atty. Ramos at ngumiti nang makahulugan. “Clara, alam mo ba kung kanino nakapangalan ang subdivision lot at ang malaking mansyon na binili nina Jayson gamit ang perang ninakaw nila sa iyo?”
“Kanino po? Hindi ba’t kay Jayson o kaya naman ay nakapangalan kay Nanay Pacita para maitago nila ang ari-arian?” tanong ko.
“Hindi,” sagot ni Atty. Ramos. “Dito pumasok ang labis na katangahan ni Jayson at ang swerte mo dahil sa batas. Noong bumili si Jayson ng bahay at lupa, kinailangan niyang magpakita ng mga dokumento ng kasal ninyo upang patunayan sa developer kung saan nanggaling ang kanyang kapasidad sa pananalapi at upang maging legal ang transaksyon. Dahil sa batas sa ari-arian ng mag-asawa o tinatawag na Absolute Community of Property sa ilalim ng Family Code, at dahil sa mga maling pirma na inakala ni Jayson na para lamang sa insurance ng bahay, ang titulo ng lupang binili niya ay awtomatikong nakapangalan sa iyo bilang pangunahing may-ari, at siya ay nakatala lamang bilang tagapangasiwa.”
Natigilan ako sa aking narinig, ngunit hindi pa doon nagtatapos ang lahat ng aking matutuklasan. Nagpatuloy si Atty. Ramos sa pagsasalita, at dito ko nalaman ang pinakamalaking sikreto sa buong pangyayaring ito na hinding-hindi ko makakalimutan.
“Ngunit ang higit na kahanga-hanga rito, Clara, ay ang kumpanyang nagmamay-ari ng eksklusibong subdivision na binilhan ni Jayson ng bahay at lupa,” sabi ni Atty. Ramos habang nakatingin kay Lolo Diosdado na nakangiti lang sa tabi. “Ang real estate corporation na iyon ay isa lamang sa mga subsidiary companies ng iyong Lolo Diosdado dito sa Pilipinas. Ibig sabihin, ang perang ninanakaw ni Jayson buwan-buwan mula sa padala ng lolo mo mula sa Canada, ay ginamit niya upang bumili ng ari-arian sa kumpanya rin ng lolo mo. Sa madaling salita, ibinabalik lang din ni Jayson ang pera sa lolo mo habang ang titulo ng bahay ay napupunta sa pangalan mo nang libre.”
Napatakip ako sa aking bibig sa matinding gulat at hindi makapaniwala sa aking narinig. Tumingin ako kay Lolo Diosdado na noo ay mahinang tumatawa habang hinahaplos ang ulo ng aking anak na karga ko.
“Clara, apo ko,” dahan-dahang sabi ni Lolo Diosdado habang hawak ang aking kamay. “Matagal ko nang napapansin na tuwing tumatawag ako sa iyo sa telepono noong nasa Canada ako, laging si Jayson ang sumasagot at marami siyang idinadahilan na tulog ka o kaya ay naglalaba. Noong nakaraang anim na buwan, sinimulan ko nang ipasuri ang kanyang mga kilos sa pamamagitan ng mga tauhan ko sa aking kumpanya dito sa Pilipinas. Alam ko na ninanakaw niya ang pera, at alam ko rin na bumibili siya ng ari-arian sa aking sariling real estate company. Hinayaan ko siya nang kusa. Hinayaan ko siyang gamitin ang perang iyon para ipatayo ang mansyon na pangarap mo, sa ilalim ng pangalan mo, gamit ang sarili niyang mga kamay at pagod sa pag-aasikaso ng mga papeles nang walang kahirap-hirap sa panig mo.”
“Ibig sabihin po, Lolo, matagal niyo nang alam ang lahat ng ginagawa nila?” tanong ko, habang umiiyak pa rin sa gulat.
“Alam ko ang tungkol sa pagnanakaw ng pera, ngunit ang hindi ko alam ay ang ginagawa niyang paggugutom sa iyo at pagmamalupit ng kanyang ina habang ikaw ay buntis dahil palagi nilang sinasabi sa akin sa video call na maayos ang kalagayan mo,” malungkot at may penagsisihang sagot ni Lolo Diosdado. “Kaya noong nalaman ko mula sa aking mga tauhan na manganganak ka na at dinala ka niya sa Charity Ward sa halip na sa pribadong silid, agad akong sumakay sa eroplano pabalik ng Pilipinas upang tapusin ang kasakiman niya. Ang akala ni Jayson ay naisahan niya tayo at naging matalino siya, ngunit ang totoo, nagtrabaho siya bilang isang libreng dyanitor at facilitator upang magpatayo ng isang mansyon para sa iyo at sa anak mo nang hindi niya nalalaman hanggang sa huli.”
Pagkalipas ng ilang buwan, matapos maayos ang lahat ng mga legal na dokumento sa korte, tuluyan nang hinatulan ng hukuman sina Jayson at Nanay Pacita ng mahabang taong pagkakakulong dahil sa Qualified Theft at walang kaukulang piyansa. Lahat ng kanilang mga personal na naipon na galing sa masama ay tuluyang nawala, at sila ay naiwang walang-wala kahit isang piso.
Kami naman ng aking anak ay lumipad patungong Canada kasama ang aking Lolo Diosdado upang doon na magsimula ng isang bagong buhay na puno ng karangyaan at pagmamahal, malayo sa sakit at hirap na dinanas ko sa Pilipinas. Ang malaking mansyon na ipinatayo ni Jayson gamit ang ninakaw niyang pera sa subdivision ng aking lolo ay ipinaupa namin sa isang mayaman ding pamilya, at ang kinikita nito buwan-buwan ay dumederecho sa trust fund ng aking anak para sa kanyang pag-aaral sa hinaharap.
Isang araw, bago kami tuluyang manirahan sa Canada, nakatanggap ako ng balita mula sa aking mga kamag-anak na naiwan sa probinsya tungkol sa kasalukuyang kalagayan nina Jayson at Nanay Pacita sa loob ng bilangguan. Dahil sa kawalan ng pera at dahil tinalikuran na sila ng lahat ng kanilang mga kaibigan, kamag-anak, at mga kumare sa subdivision dahil sa tindi ng kahihiyan ng kanilang krimen, wala silang pambili ng maayos na pagkain o kahit anong karagdagang kagamitan sa loob ng selda.
Ayon sa balita ng aking pinsan, ang mag-ina ay araw-araw na nag-aaway, nagsisisihan, at nag-aagawan sa tanging rasyon na ibinibigay sa kanila ng pasilidad ng pamahalaan—isang maliit na de-latang sardinas na may kasamang noodles na malamig at walang lasa. Ang pagkain na ito, na siyang ipinamumukha at ipinapakain nila sa akin noong ako ay buntis, nagtatrabaho, at nagmamakaawa sa kanila para sa kaunting sustansya, ay siya na palang naging pangunahing pagkain nila para sa natitirang bahagi ng kanilang buhay sa loob ng piitan. Isang malinaw na patunay na ang karma sa mundo ay hindi natutulog, at kung ano ang iyong itinalim na pait sa kapwa, ay siya mo ring aanihin sa huli nang may kasamang bigat.
